www.misioni.hr

Tė mėsuarit e bisedimit bashkėshortor   Mė sė pari ēiftet bashkėshortore duhet tė jenė tė informuara pėr karakteristikat dhe ligjet elementare tė bisedimit nė pėrgjithėsi, veēanėrisht nė martesė. Pa kėto informacione pėr bisedimin bashkėshortor nuk mundet fare tė bisedojnė pėr tė. Pastaj vijon tė mėsuarit e dallimit tė bisedės sė tyre bashkėshortor. Tė zhvillosh ndjeshmėrinė ndaj asaj ēfarė po ndodh nė bisedėn e tyre dhe ta dallosh formėn konkrete tė pranisė apo mospranisė sė disa karakteristikave tė bisedimit nė martesėn e tyre. Hapi i tretė nė tė mėsuarit e bisedimit cilėsor bashkėshortor ėshtė mėsimi i tė mėsuarit tė bisedimit tė tyre. Kjo domethėnė se duhet tė mėsohet se nė ē`mėnyrė ēdo herė tė flitet ndryshe, bisedimi t`i pėrshtatet pėrmbajtjes, atmosferės nė raport, gjendjes emocionale tė partnerit dhe ngjashėm. Biseda nuk mund tė planifikohet, dhe as qė ekzistojnė receta pėr njė bisedė tė suksesshme. Biseda e suksesshme dhe cilėsore nė martesė kėrkon gjetshmėrinė dhe pėrshtatshmėrinė. Krejt kjo kėrkon prej ēiftit bashkėshortor aftėsinė dhe vullnetin tė bisedohet pėr bisedimin e tyre, qė nė komunikologji quhet metakomunikim, bisedimi pėr bisedimin. Nevojitet dėgjimi i dyanshėm i ēiftit bashkėshortor, dhėnia, pranimi dhe kėrkimi i shpjegimit, informacioneve kthyese. Duhet reflektuar, shoshitur bisedimin e tyre tė pėrditshėm. Nėse biseda ngurron sė ecuri duhet ndėrprerė qė tė bisedohet pėr atė se ēfarė ėshtė duke u biseduar dhe tė merret si lėndė e bisedimit bisedimi bashkėshortor. Sė bashku duhet tė vihet te njohja ēfarė po ndodhė nė bisedimin e tyre. Ky ėshtė parakusht i njė komunikimi tė suksesshėm bashkėshortor. Ēiftet duhet tė merren vesh lidhur me domethėnien e porosive tė shprehura dhe tė pashprehura. Mjeti i „mėsimit“ tė bisedimit bashkėshortor nuk janė vetėm dėgjimi i ligjėratave, frekuentimi i seminareve, leximi i librave popullore tė ekspertėve pėr martesė. Mė sė rėndėsishmi ėshtė zbatimi i informacioneve tė marra dhe jetėsimi i tyre nė bisedimin personal bashkėshortor. Kjo arrihet pikėrisht me bisedim pėr bisedimin personal me partnerin tėnd bashkėshortor, me dėgjimin e dyanshėm, me dhėnien dhe marrjen e informacioneve kthyese. Ēdo ēift bashkėshortor duhet ndėrtuar mėnyrėn e vet, vetėm tė tyre dhe pėr ta tė pėrshtatshėm tė bisedimit. Ata nuk guxojnė tė flasin pėr veten dhe problemet e tyre me bisedimin e imponuar nga jashtė. Biseda e tyre duhet qenė kreacion i tyre, stili i tyre personal i komunikimit bashkėshortor. Nė bisedimin bashkėshortor ēiftet bashkėshortore duhet kontrolluar tė kuptuarėn, pėrsėritur fjalėt e partnerit qė ta vėrtetojė se e ka dėgjuar mirė. Mendimet, ndjenjat dhe qėndrimet e partnerit duhet tė kuptohen, pėr to duhet tė bisedohet me partnerin, dhe jo pa kėqyrur dhe sipas supozimeve tua tė interpretosh dhe tė pohosh dhe qė paraprakisht tė dimė ēfarė ai ndjen, mendon dhe ka pėr qėllim. Ēiftet bashkėshortore nė mėnyrė tė ndėrsjellė duhet tė zbulojnė, tė hapin, tė hyjnė nė shpirtin e njėri-tjetrit pa dhėnė nota dhe vlerėsime. Kur partneri flet, duhet mbyllė gojėn, qetė tė dėgjosh dhe tė tregosh interes. Gjitha kėto nuk mund tė ndodhin nėse nuk duhet sinqerisht!   Glas Koncila, broj 29 (1778), 20.7.2008.     Pavao Brajsha   (Pėrkth.: P. Shtjefėn Dodes SJ)     Ē`ėshtė mobingu bashkėshortor?   Formėn specifike tė sjelljes me tė cilėn partnerėt bashkėshortor nė nivelin e marrėdhėnieve tė ndėrsjella, tė komunikimit dhe emocioneve e keqtrajtojnė dhe nėnēmojnė njėri-tjetrin me qėllim tė kėrcėnimit tė imazhit, nderit, dinjitetit njerėzor dhe integritetit tė tij/saj e quajmė mobing bashkėshortor. Viktima e mobingut bashkėshortor mė sė shpeshti ėshtė e pafuqishme, nė pamundėsi pėr t`u mbrojtur. Mobingu zgjatė nė intervale njė kohė tė gjatė. Mesatarisht koha e zgjatjes para reagimit tė viktimės ėshtė 15 muaj. Mobingun duhet ta dallojmė prej stresit tė pėrditshėm nė martesė. Viktima druan pėr t`u mbrojtur, sepse ka frikė. Nuk mund ta marrė fjalėn apo vazhdimisht ndėrpritet nė bisedė. Ėshtė e ignoruar, sikur tė mos ekzistonte. Viktima fajėsohet pėr lėshime qė objektivisht nuk kanė ndodhur, pėr atė ēfarė tunduesi fshehurazi me qėllim e ka bėrė. Me pa baza janė tė nėnēmuara rezultatet e punės sė saj.   Vazhdimisht i ėshtė e nėnshtruar kritikės, dhe i privohet mundėsia pėr shpjegim. Ėshtė e pėrqeshur dhe e papėrfillur, shpesh herė mahitė janė nė llogari tė tė folurit, qėndrimit, ecjes, veshjes, pamjes sė saj. Vjen deri te kėrcėnimet apo vrulleve fizike, tė sjellėt nė mėnyrė monotone nė jetėn seksuale, tė tunduarit dhe keqtrajtimi. Viktima nuk bėn zė, ėshtė e qetė, e tėrhequr, heshtė dhe vuan. Shpesh herė ėshtė e tmerruar me ndjenjėn e vlerės sė ulėt. Lehtė manipulohet me tė. Keqtrajtuesin nė mobing e quajmė mober. Ai ėshtė i pakėnaqur me vetveten, me karrierėn dhe aftėsitė e tija, ndjen xhelozi. Ky ėshtė njė person me veti specifike tė personalitetit, tė njė kapaciteti tė zvogluar pėr dashuri, gėzim, lojė, kreativitet, dhurim dhe ndarje tė tė mirave me tė tjerėt. Zakonisht ėshtė person me pushtet, me dėshirė tė madhe pėr tė pasur edhe mė shumė fuqi. Me mobing e fsheh pafuqinė nė ndonjė sferė tjetėr tė jetės sė vet.   Kėtė e bėn nga frika e tij personale se nuk do tė jetė i ēmuar apo se do tė bėhet vet viktimė e dikujt. Ndjehet i nėnshtruar dhe i pafuqishėm. Paaftėsinė e vet e fsheh me projekcionin drejt viktimės. I ndėrmerr meritat e viktimės dhe manipulon me tė. Ėshtė dyfytyrėsh. Nė kontakt me viktimėn ėshtė jashtėzakonisht i pafytyrė, kurse me tė tjerėt simpatik dhe i qasshėm.   Disa prej tyre keqtrajtojnė edhe me vetėdije, me qėllim pėr ta dėmtuar viktimėn. Shkaku kryesor i sjelljes sė tyre ndaj viktimės qėndron nė problemet e tyre nė sistemin vlerėsimor, nė shkallėn morale, kualifikimet, qėllimet dhe motivet personale, personalitetin sociopatik. Pasojat pėr viktimėn e mobingut janė problemet shėndetėsore serioze duke pėrfshirė rrezikun e shtuar tė zhvillimit tė sėmundjeve trupore dhe mendore. Te disa viktima tė mobingut zhvillohet pikėrisht njė pėrvojė e vėrtetė traumatike, kėrcėnimi i jetės. Mobingu nuk ėshtė diagnozė medicinale, mirėpo mund tė ēojė nė ato tė shumta trupore, mendore dhe ērregullime tė sjelljes.   Mobingu bashkėshortor ėshtė shoqėrues i jo kultivimit tė marrėdhėnieve bashkėshortore, komunikimit dhe dashurisė. Ai nė shumė raste ėshtė pasojė e domosdoshme kah martesat “tė shpėtuara” shikuar nga jashtė me “divorc tė brendshėm” dhe, kuptohet, me njė mėnyrė tė gabuar tė mbijetesės nė njė situatė tė padurueshme bashkėshortore.   Dr. Pavao Brajša     Glas Koncila, Broj 51-52 (1800-1801), Krishtlindje, 2008.     (Pėrkth.: P. Shtjefen Dodes SJ)       Shantazhimi (presioni) emocional brenda mobingut martesor   Shantazhimi emocional, qė e ka pėrshkruar Suzane Forward, po ashtu ėshtė formė e mobingut emocional martesor. Moberi bashkėshortor manipulon me partnerin-viktimė bashkėshortor me kėrcėnimin e ndėshkimit, me probleme, shkurorėzim, sėmundje, depresion, vetėvrasje nėse nuk bėn ēfarė kėrkon moberi. Prej viktimės kėrkon gjithnjė e mė shumė, i bindur se mė nė fund megjithatė ajo do tė lėshojė pe. Mė atė rast nuk i merr nė konsiderim ndjenjat dhe nevojat e viktimės. Premton shumėēka nėse sillet sipas dėshirės sė tij. Viktimėn e shpall egoiste, tė pa ndjenja, lakmitare nėse nuk i nėnshtrohet. E lavdėron nėse lėshon pe, kurse e ignoron nėse refuzon. Duhet paguar pėr shkak tė admirimit tė tij. Shkallėt e shantazhimit emocional tė moberit bashkėshortor janė kėrkimi, kundėrshtimi, presioni, kėrcėnimi, nėnshtrimi, pėrsėritja. Moberi shantazhues nė llogari tė dėshirave dhe dobisė sė vet e detyron viktimėn e shantazhuar qė t`i pranojė kėrkesat e tij. Gjatė mobingut bashkėshortor nė formėn e shantazhimit emocional viktimės i bėhet qartė me dije ēfarė kėrkohet prej saj, ose kėrcėnimet drejtohen kah vetvetja, ose fajėsohet viktima dhe nxitet nė tė ndjenja e fajėsisė pėr problemet dhe vuajtjet e veta ose e vė nė teste tė njė pas njėshme dhe i premtohen mrekulli nėse nėnshtrohet. Nė rastin e parė viktimės i bėhet me dije ēfarė kėrkohet prej saj. Ndėshkohet. Rezistenca e saj nxit te moberi tėrbimin qė tregohet aktivisht ose pasivisht. Var turinjtė, hesht, tėrhiqet duke ia hedhur gjithė fajin viktimės pėr njė sjellje tė tillė tė tij. Nė rastin e dytė moberi i kthen kėrcėnimet kah vetja kėshtu e ndėshkon vetveten. Viktimės ia bėn me dije se do tė tėrbohet, do tė funksionojė gabim nėse nuk i jepet ēfarė dėshiron. E shantazhon viktimėn me dėmtimin e shėndetit tė vet dhe me humbjen e lumturisė sė vet. Nė rastin e tretė moberi zgjon nė viktimėn ndjenjėn e fajit pėr problemet dhe vuajtjet qė i ka. E shantazhon me vuajtjen e vet. Pret plotėsimin e nevojave dhe dėshirave tė veta pa e thėnė kėtė. Bėn tė ditur se i duhet tė pėsojė nėse viktima nuk ia plotėson vullnetin e tij. Paaftėsinė e viktimės pėr t`i lexuar mendimet e tij i merr si provė se nuk po e don. Pa fjalė, i deprimuar dhe me lotė tėrhiqet nė vete pa treguar arsyen. Nė rastin e katėrt moberi i premton viktimės mrekulli nėse nėnshtrohet. E ngashnjen, i premton dashuri, tė holla – mirėpo gjithė kėtė vetėm nėse viktima sillet sipas pritjeve tė tija. Emocionalisht e blenė viktimėn me kėshtjella nė erė, me dashuri, miratim, afėrsi familjare deri sa nuk lėshon pe. Nė mes formave veē e veē tė shantazhimit emocional nuk ka kufinj tė fortė dhe shumė shantazhues i kombinojnė. Rreth viktimės shantazhuesit krijojnė atmosferė tė frikės, obligimit dhe fajėsisė. Viktima shpejt e vėren qė faji i saj i njėmendtė apo i imagjinuar nuk po i del afati. Dr. Pavao Brajša     (Pėrkth.: P. Shtjefen Dodes)